100 năm ngày sinh của Paul Mauriat : Muôn ngàn cung bậc tình ca

Trong lĩnh vực nhạc không lời, trước khi có hiện tượng của tay đàn vĩ cầm kiêm nhạc trưởng Hà Lan André Rieu với các điệu valse "tân thời", giới yêu nhạc đã từng thổn thức say đắm với ngàn cung bậc nồng thắm của Paul Mauriat. Năm 2025 đánh dấu đúng 100 năm ngày sinh của nhạc trưởng người Pháp, còn thường được mệnh danh là "ông vua" dòng nhạc hòa tấu. 

Sinh thời, Paul Mauriat đã ghi âm hơn 80 album nhạc không lời, bán hơn 50 triệu đĩa hát trên toàn thế giới. Nhân dip kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông, hãng đĩa PolyGram của Nhật cho tái bản bộ đĩa Best Selection, gồm 10 CD. Mỗi đĩa nhạc mang logo của một nhạc khí tiêu biểu cho thời Paul Mauriat chỉ huy một dàn nhạc hòa tấu với hơn 60 nhạc sĩ.

Sinh năm 1925 tai Marseille, Paul Mauriat có năng khiếu âm nhạc từ thuở thiếu thời, nên được gia đình cho theo học Nhạc viện thành phố Paris từ năm lên mười. Sau khi tốt nghiệp, ông thành lập ban nhạc khiêu vũ đầu tiên ngay sau thời Đệ nhị thế Chiến và bắt đầu điều khiển dàn nhạc tại các vũ trường và ông chuyên đi biểu diễn tại châu Âu cùng với hai nghệ sĩ trứ danh thời bấy giờ là Maurice Chevalier và Charles Aznavour.

Về vai vế, Paul Mauriat (sinh năm 1925) cũng như Raymond Lefèvre (1929) là học trò của ông Franck Pourcel. Cùng với Ray Ventura (cậu ruột của nam danh ca Sacha Distel), Franck Pourcel được xem như là một những người tiên phong ở Pháp trong lãnh vực nhạc hoà tấu. Chinh ông Franck Pourcel, cũng là một người có nguyên quán ở Marseille, đã giúp đỡ "đồng hương" Paul Mauriat đến Paris lập nghiệp từ năm 1958.

Trên thị trường quốc tế, Paul Mauriat đạt được thành công lớn nhờ đồng sáng tác nhạc phẩm tiếng Pháp "Chariot" cho Petula Clark. Dưới bút danh Del Roma, ông đã viết bài này vào năm 1961 với thầy là Frank Pourcel (nghệ danh J.W. Stole), ban đầu là một khúc nhạc hòa tấu trên album số 17 "Amour, Danse et Violons" (Tinh yêu, vũ khúc và bộ đàn vĩ cầm). Bản nhạc tiếng Pháp "Chariot" trở nên cực kỳ nổi tiếng khi được phóng tác sang tiếng Anh với tựa đề "I will follow Him". 

Tại Mỹ, ca khúc này được Little Peggy March thu thanh và đã giành hạng đầu bảng xếp hạng Billboard trong ba tuần vào năm 1963. Năm 1992, ca khúc lại thành công trên thị trường quốc tế khi được thu làm ca khúc chủ đề cho bộ phim "Sister Act" với Whoopi Goldberg trong vai chính. 

Từ giai điệu "Tình Xanh" đến "Nguyện theo chân Ngài"

Trong tiếng Việt, bản nhạc này từng được phóng tác thành nhạc phẩm "Cùng theo anh dấu yêu" do ca sĩ Vy Vân ghi âm từ trước năm 1975, bài hát sau đó có thêm lời "Nguyện theo chân Chúa" của linh mục Giuse Trần Cao Thăng và "Theo bước chân Ngài" của tác giả Nguyễn Hoàng Đô, qua phần ghi âm của Phương Uyên.

Sau thành công của nhạc phẩm "Chariot", Paul Mauriat lại đứng đầu bảng xếp hạng thi trường Mỹ vào năm 1968 với phiên bản hoà tấu của nhạc phẩm "Love is Blue". Nguyên tác bài hát là của nhac si André Popp từng được nhiều nghệ sĩ trứ danh như Sylvie Vartan hay Vicky Leandros ghi âm. Riêng phiên bản của Paul Mauriat trở thành một trong những giai điệu hoà tấu hiếm hoi lập kỷ lục số bán với hàng triệu bản,  sau khi giành lấy hạng nhất thị trường Hoa Kỳ trong năm tuần liên tục. 

Thành công của bài hát này giúp Paul Mauriat trở nên nổi tiếng trên thế giới, từ Bắc Mỹ đến Brazil và đặc biệt là ở Nhật Bản, nơi ông đã từng thực hiện hơn 1.200 buổi hòa nhạc trong vòng 30 năm liền. Khi qua đời tại thành phố Perpignan vào năm 2006 ở tuổi 81, Paul Mauriat đã để lại một di sản âm nhạc đồ sộ, tại châu Á đông đảo người hâm mô tiếp tục sưu tầm các đĩa nhạc của ông.

Trước André Rieu cũng như các nghệ sĩ khác chuyên biểu diễn nhạc hoà tấu như Richard Clayderman (dương cầm) hay Francis Goya (ghi ta), Paul Mauriat ngoài việc hoà âm và soạn nhạc còn chuyên chuyển thể, thu gọn các tổ khúc cổ điển, nhằm mang loại nhạc hàn lâm này đến gần hơn với giới yêu nhạc phổ thông. Tuy không cao siêu như kịch opera, tinh tế bằng nhạc thính phòng và giao hưởng, nhưng nhạc hoà tấu không lời  nhờ tính dễ nghe (easy listening) nên thường được phổ biến ở nhiều nơi, được khai thác nhiều trên kênh truyền hình, phim quảng cao hay rộng hơn nữa trong nhạc phim. Tuy không được coi trọng bằng dòng nhạc cổ điển Tây phương, nhưng nhạc nhẹ vẫn được duy trì cho tới ngày nay. Thời hoàng kim của thể loại âm nhạc này là vào những năm 1950-1970.

"Thợ kim hoàn"

Sinh thời, Paul Mauriat có tài làm đẹp cho nhạc của người khác. Ông thuộc vào hàng bậc thầy, nhờ nghệ thuật hoà âm độc đáo công phu khiến các ca khúc có thêm tiết tấu dễ nhớ, chiều sâu bất ngờ. Điều này giải thích vì sao Paul Mauriat là nhạc sĩ hoà âm yêu thích nhất của danh ca Aznavour, hai người đã hợp tác với nhau để thực hiện hơn 130 bản ghi âm.

Ngoài ra, Paul Mauriat còn chuyên hoà âm, tạo bản phối, sắp đặt giọng hát bè cho nhiều nghệ sĩ nổi tiếng của Pháp như Dalida, Léo Ferré, Henri Salvador và nhất là Mireille Mathieu, ông đã sáng tác cho giọng ca này bản nhạc nổi tiếng "Mon Credo". Phong cách hoà âm tinh tế công phu ấy, giờ đây đã thoái trào nhường chỗ lại cho nhạc cụ điện tử.

Lối tiếp cận âm nhạc của Paul Mauriat giống như một thợ kim hoàn. Giai điệu đẹp tựa viên ngọc báu, nhưng nhờ lối hoà âm lại có thêm giá trị, khi viên ngọc được kết thành xâu chuỗi, gắn trên khung vòng, nhờ vậy mà tăng thêm nét qúy phái, sang trọng.

Đầu thế kỷ XX, các nhạc cụ bằng đồng thống trị các dàn nhạc hòa tấu (nhất là các ban nhạc big band).  Nhưng từ những năm 1950 trở đi, công chúng lại chứng kiến sự trỗi dậy của các bộ đàn dây. Nối bước Franck Pourcel, Paul Mauriat chuyên điều khiển các dàn nhạc hoà tấu hùng hậu, không kém gi dàn nhạc giao hưởng của các nhà hát Opéra.

Tuy chưa ngang tầm với dòng nhạc cổ điển hàn lâm, nhưng bộ đàn dây giúp cho các bản phối nhạc nhẹ trở nên quyến rũ hấp dẫn, tràn đầy ma lực say đắm, cho tim thêm ngơ ngẩn, chạm góc hồn mê mẩn.