อารามบอย | EP. 34 | การปั้นจารีตไทยจนกลายเป็นแลนด์มาร์กของกษัตริย์ไม่แมส แต่ควรแมสได้แล้ว

วันที่ 31 มีนาคม คือ ‘วันเจษฎา’ วันที่ระลึกถึง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 เนื่องในวันคล้ายวันพระราชสมภพ พ.ศ. 2330 คณะรัฐมนตรีประกาศให้เป็นวันสำคัญของชาติ เพื่อน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณด้านการทำนุบำรุงบ้านเมือง การค้า และการพาณิชย์นาวีไทย

หากกรุงรัตนโกสินทร์ในระยะแรกคือช่วงเวลาของการตั้งหลัก รัชสมัยของรัชกาลที่ 3 คือช่วงที่จารีตถูกจัดวางให้ครบถ้วน บ้านเมืองสงบลงหลังศึกสงคราม การค้าสำเภาเฟื่องฟู รายได้หลั่งไหลเข้าสู่พระคลัง สิ่งที่พระองค์เลือกคือการวางรากฐานที่มั่นคงให้เมืองหลวงเติบโตอย่างมีรูปแบบ

วัดสำคัญจำนวนมากได้รับการสถาปนาหรือปฏิสังขรณ์ในยุคนี้ ไม่ว่าจะเป็น วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร วัดสุทัศนเทพวรารามราชวรมหาวิหาร และวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร จากศาสนสถานของสยามยุคหนึ่ง กลายเป็นภาพจำของประเทศไทยในอีกยุคหนึ่ง และยังเป็นพื้นที่ที่ผู้คนจากทั่วโลกเดินทางมาเยือน สิ่งที่เคยเป็นการลงทุนของสยามในศตวรรษที่ 19 จึงยังส่งผลมาถึงประเทศไทยในปัจจุบัน

ในบรรดาวัดเหล่านั้น วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารหรือวัดโพธิ์ คือหลักฐานสำคัญของแนวพระราชดำริด้านความรู้ ศิลาจารึกและแผ่นหินอ่อนกว่า 1,360 แผ่น บรรจุเนื้อหาตั้งแต่การแพทย์แผนไทย ตำรายา การนวดไทย วรรณกรรม โหราศาสตร์ ไปจนถึงศิลปศาสตร์แขนงต่าง ๆ ความรู้ที่เคยอยู่ในคัมภีร์และจำกัดอยู่ในหมู่ผู้รู้ปรากฏต่อสายตาสาธารณะอย่างถาวร วัดโพธิ์จึงได้รับการขนานนามว่าเป็น มหาวิทยาลัยเปิดแห่งแรกของสยาม และจารึกชุดนี้ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกความทรงจำแห่งโลกโดยยูเนสโกในเวลาต่อมา

ด้านศิลปกรรม พระองค์สร้างสิ่งที่เรียกว่า พระราชนิยมรัชกาลที่ 3 ซึ่งรับอิทธิพลศิลปะจีนอย่างชัดเจน ทั้งลวดลาย เครื่องถ้วย กระเบื้อง และผังวัดแบบฮวงจุ้ย ตัวอย่างเด่นคือวัดราชโอรสารามราชวรวิหารที่สะท้อนการผสมผสานศิลปะจีนกับจารีตไทยจนกลายเป็นเอกลักษณ์ของยุค

ที่วัดเทพธิดารามวรวิหาร รูปภิกษุณี 52 องค์ และพระมหาปชาบดีโคตมีที่ประดิษฐานอยู่ในพื้นที่วัดหลวง สะท้อนการให้คุณค่าบทบาทสตรีในพุทธศาสนา เป็นหลักฐานทางศิลปกรรมที่บอกเล่าทัศนะทางศาสนาและสังคมของยุคนั้น

ในรายการยังมีการตีความเพิ่มเติมด้วยว่า บริบทโลกสมัยของรัชกาลที่ 3 ตรงกับช่วงที่จักรวรรษอังกฤษยึดอังกฤษยึดศรีลังกา (ลังกา) ศูนย์กลางเถรวาทดั้งเดิมถูกยึดโดยชนชาติต่างศาสนา การทำนุบำรุงวัดและศาสนสถานจำนวนมากในสมัยรัชกาลที่ 3 อาจสะท้อนความพยายามยกระดับบทบาทของสยามในฐานะศูนย์กลางพุทธเถรวาทของภูมิภาค งานสถาปัตยกรรมสำคัญอย่าง โลหะปราสาท ที่วัดราชนัดดารามวรวิหาร ซึ่งเริ่มก่อสร้างในรัชกาลที่ 3 และแล้วเสร็จในรัชกาลต่อมา จึงถูกมองว่ามีนัยทั้งทางศาสนาและการเมืองควบคู่กัน

ติดตามทั้งหมดได้ในรายการอารามบอย กับ ดร.ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล และ ดร.ณัฐพงศ์ ลาภบุญทรัพย์ วิทยากรด้านประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม และทายาทรุ่นที่ 4 ยาดมโป๊ยเซียน ที่จะพาศึกษางานของรัชกาลที่ 3 ผ่านวัด ศิลปกรรม และแนวพระราชดำริ ซึ่งยังส่งผลต่อเศรษฐกิจไทยทั้งประเทศมาจนถึงวันนี้