อารามบอย | EP. 48 | ตีความมรดกธรรมพระบรมธาตุเมืองคอน จากฐานถึงยอดเจดีย์ และโจทย์หลังขึ้นทะเบียนมรดกโลก

‘วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหาร’ จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นวัดสำคัญของภาคใต้มายาวนาน ผู้คนเดินทางมาสักการะพระบรมธาตุ ทำบุญ และร่วมประเพณีต่าง ๆ ที่สืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน ก่อนที่ในปี 2026 UNESCO จะขึ้นทะเบียนวัดแห่งนี้เป็นมรดกโลก

รายการอารามบอยในตอนนี้ จึงชวน นายแพทย์บัญชา พงษ์พานิช มาเล่าถึงเบื้องหลังการผลักดันให้วัดพระมหาธาตุวรมหาวิหารขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก ซึ่งเกิดจากความร่วมมือของคนในพื้นที่หลายฝ่าย และกลายเป็นกรณีศึกษาว่าจะขับเคลื่อนพื้นที่ประวัติศาสตร์ของตัวเอง พร้อมผลักดันสู่การยอมรับในระดับนานาชาติได้อย่างไร

จากเรื่องมรดกโลก คุณหมอบัญชายังพาไปดูความหมายของพระบรมธาตุในอีกหลายด้าน เริ่มจากองค์พระธาตุตั้งแต่ฐานถึงยอด ซึ่งเขาตีความว่าส่วนต่าง ๆ เชื่อมโยงกับหลักธรรมอย่างอริยสัจ 4 มรรคมีองค์ 8 และพระนิพพาน จึงอาจมององค์พระธาตุได้มากกว่างานสถาปัตยกรรมหรือสถานที่สำหรับสักการะ เพราะรายละเอียดบางส่วนยังสื่อถึงหลักธรรมทางพุทธศาสนาด้วย

ภายในวัดยังมีรายละเอียดอีกหลายอย่างที่คนทั่วไปอาจไม่ทันสังเกต ทั้งจารึกการถวายทองที่กล่าวถึงความปรารถนาจะถึงพระนิพพาน ภาพพุทธประวัติตอนเจ้าชายสิทธัตถะเสด็จออกผนวช ซึ่งคุณหมอบัญชามองว่าเป็น ‘ภาพธรรม’ สำคัญ รวมถึงความหมายของการถวายสิ่งของเป็นพุทธบูชา และหลัก ‘จาคานุสติ’ หรือการระลึกถึงการให้ของตนเองเพื่อฝึกใจ

พระธาตุเมืองคอนยังผูกพันกับผู้คนผ่านประเพณีและการปฏิบัติทางศาสนาที่สืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน ตั้งแต่ประเพณีแห่ผ้าขึ้นธาตุ การเดินทางมาสักการะ ไปจนถึงพิธีกรรมต่าง ๆ ที่ยังเกิดขึ้นภายในวัด

สำหรับใครที่อยากไปชมพระธาตุด้วยตัวเอง คุณหมอบัญชายังแนะนำจุดสำคัญไว้เป็นลำดับ หากมีเวลา 1 - 2 ชั่วโมง อาจเริ่มจาก 8 จุดแรก ทั้งองค์พระธาตุ วิหาร และมณฑปพระพุทธบาท หากมีเวลามากขึ้นก็เพิ่มอีก 8 จุด และอีก 8 จุดตามลำดับ เหมาะกับคนที่อยากใช้เวลาครึ่งวันเดินดูรายละเอียดต่าง ๆ ภายในวัด

หลังได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลก สิ่งที่ต้องคิดต่อคือการดูแลพื้นที่เมื่อมีผู้เดินทางมาเยือนมากขึ้น วัดจะรองรับนักท่องเที่ยวอย่างไร โดยที่คนยังเข้ามาสักการะ สวดมนต์ นั่งสมาธิ และประกอบพิธีกรรมได้ตามปกติ รวมถึงจะดูแลประเพณีและการปฏิบัติทางศาสนาที่สืบต่อกันมาอย่างไร

ในตอนนี้ยังชวนคิดต่อว่า เมื่อพระธาตุเมืองคอนได้รับการรับรองเป็นมรดกโลกแล้ว เราจะทำอย่างไรให้ผู้คนไม่ได้มาที่นี่เพียงเพื่อเที่ยวหรือชมโบราณสถาน แต่ยังได้เรียนรู้และปฏิบัติธรรมด้วย หนึ่งในความพยายามที่เกิดขึ้นแล้วคือ ‘คืนเพ็ญภาวนา’ กิจกรรมที่ชวนผู้คนมาสวดมนต์ นั่งสมาธิ และภาวนารอบพระธาตุในคืนวันเพ็ญ โดยตั้งใจจัดอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การมาพระธาตุไม่ได้มีเพียงการแสวงบุญ แต่ยังเป็นการพาผู้คนกลับมาศึกษาและปฏิบัติธรรม ซึ่งเป็นความหมายสำคัญของการมีพระธาตุแห่งนี้มาตั้งแต่แรก

ติดตามทั้งหมดนี้ได้ในรายการอารามบอยตอนนี้ โดย ต้า-ธนภัทร์ ลิ้มหัสนัยกุล สุดยอดแฟนพันธุ์แท้วัดไทย ร่วมกับ นายแพทย์บัญชา พงษ์พานิช กรรมการและเลขานุการ มูลนิธิหอจดหมายเหตุพุทธทาส อินทปัญโญ ผู้เขียนหนังสือ เรียนรู้ บูชา พระบรมธาตุเมืองนคร